Urlop na żądanie – co trzeba o nim wiedzieć?
30 kwietnia 2024

Urlop wypoczynkowy 2024 – komu przysługuje, kiedy i na jakich zasadach

Czerwiec, lipiec, sierpień to zwyczajowy sezon urlopowy. Dla każdego pracownika, niezależnie od stanowiska, rodzaju zatrudnienia czy wielkości firmy to czas, kiedy można odłożyć na bok obowiązki zawodowe, zrelaksować się, naładować baterie i cieszyć się wolnym czasem.

Korzystamy z okazji, by odpowiedzieć na często pojawiające się pytania dotyczące urlopów wypoczynkowych. Kiedy można wykorzystać urlop wypoczynkowy i na jakich zasadach jest przyznawany? Ile dni urlopu w roku nam przysługuje? Do kiedy należy wykorzystać zaległy urlop? Czy należny nam urlop może przepaść?

Komu przysługuje urlop wypoczynkowy?

Prawo do urlopu wypoczynkowego to jedno z najważniejszych praw pracowniczych.

Urlop wypoczynkowy przysługuje osobom zatrudnionym na podstawie umowy o pracę. Nie należy się on osobom pracującym na umowę cywilnoprawną, czyli umowę zlecenia i umowę o dzieło, o ile oczywiście zapisy umowy nie stanowią inaczej.

Pracownik nie może zrezygnować z prawa do urlopu ani zmniejszyć jego wymiaru. Nawet jeśli pracownik nie składa wniosków urlopowych, pracodawca powinien nakazać mu zużytkowanie zaległych dni. Ma na to czas najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego.

Czy urlop wypoczynkowy jest płatny?

Za okres urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi wynagrodzenie równe pensji, którą by otrzymał, gdyby pracował. W przypadku pracy na akord lub innych form wynagrodzenia zależnego od wyników bierze się pod uwagę przeciętne wynagrodzenie z 3 miesięcy poprzedzających urlop. Nie wliczają się w to premie kwartalne, nagrody czy odprawy.

Kiedy pracownik nabywa prawo do urlopu wypoczynkowego?

Pracownik, który po raz pierwszy podjął pracę, w danym roku kalendarzowym uzyskuje prawo do urlopu wraz z upływem kolejnych miesięcy, w wymiarze 1/12 rocznego urlopu za każdy przepracowany miesiąc. W kolejnych latach nabywa prawo do urlopu na zasadach ogólnych. Oznacza to, że wraz z rozpoczęciem nowego roku kalendarzowego przysługuje mu prawo do kolejnego pełnego urlopu.

Ile dni urlopu wypoczynkowego przysługuje pracownikowi?

Liczba dni urlopu wypoczynkowego jest uzależniona od stażu pracy pracownika i wynosi:

20 dni – jeśli jego staż pracy jest krótszy niż 10 lat,
26 dni – jeśli jego staż pracy wynosi 10 lat i więcej.

Podstawą obliczenia stażu pracy są przede wszystkim świadectwa pracy oraz inne dokumenty, które potwierdzają okresy zaliczane do stażu pracowniczego. Warto pamiętać, że do takiego stażu wliczany jest również czas nauki. I tak z tytułu ukończenia:

– szkoły zasadniczej lub równorzędnej – doliczany jest przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 3 lata,
– średniej szkoły zawodowej – doliczany jest przewidziany programem nauczania czas trwania nauki, nie więcej jednak niż 5 lat,
– średniej szkoły zawodowej dla absolwentów zasadniczych (równorzędnych) szkół zawodowych – 5 lat
– średniej szkoły ogólnokształcącej – 4 lata
– szkoły policealnej – 6 lat
– szkoły wyższej – 8 lat.

Wymienione wyżej okresy nauki nie sumują się ze sobą. Do lat zatrudnienia, które wpływają na wymiar urlopu, wlicza się tylko jeden okres nauki — ten, któremu odpowiada najdłuższy staż pracy. Jeśli pracownik ukończył zarówno liceum (4 lata stażu pracy), jak i studia magisterskie (8 lat stażu pracy), to okres zatrudnienia wpływający na wymiar urlopu wynosi 8 lat. To oznacza, że dopiero po 2 latach zatrudnienia na podstawie umowy o pracę zyska prawo do 26 dni urlopu wypoczynkowego.

Pracownik, który wykorzystał urlop za dany rok kalendarzowy, a następnie w ciągu tego samego roku uzyskał prawo do urlopu w wyższym wymiarze, otrzymuje dodatkową liczbę dni wolnych. Jest to tzw. urlop uzupełniający.

Oddzielne przepisy dotyczące urlopu stosują się do pracowników młodocianych. Z upływem 6 miesięcy od rozpoczęcia pierwszej pracy zyskuje on prawo do urlopu w wymiarze 12 dni roboczych, a z upływem roku pracy – do urlopu w wymiarze 26 dni roboczych. Liczby te sumują się i z upływem pierwszego roku pracy młodociany ma prawo łącznie do 38 dni urlopu wypoczynkowego.

Prawo do urlopu wypoczynkowego ma również pracownik zatrudniony na niepełnym etacie. Liczbę wolnych dni oblicza się wtedy proporcjonalnie do wymiaru etatu a wynik zaokrągla w górę do pełnego dnia.

Czy pracownik może mieć więcej niż 26 dni urlopu wypoczynkowego?

Tak. W umowie o pracę lub w aktach wewnątrzzakładowych pracodawca może ustalić wyższy wymiar urlopu dla swoich pracowników.

Są też grupy zawodowe, którym zgodnie z ogólnymi przepisami przysługuje dłuższy urlop. Są to między innymi:

– osoby z orzeczeniem niepełnosprawności – dodatkowe 10 dni urlopu co roku,
– pracownicy socjalni – po 5 latach stażu w zawodzie dodatkowe 10 dni urlopu raz na 2 lata,
– policjanci i żołnierze – po spełnieniu określonych warunków przysługuje nawet 39 dni urlopu w roku kalendarzowym,
– prokuratorzy i sędziowie – po 10 latach pracy mają doliczane 6 dodatkowych dni urlopu, a po 15 latach pracy – 12, co daje wtedy łącznie 38 dni,
– nauczyciele – mogą mieć 35 dni urlopu, jeśli nie mają wolnego w czasie ferii,
– inwalidzi wojenni i kombatanci – dodatkowe 10 dni urlopu co roku.

Idziemy na urlop!

Pracownik powinien, co do zasady, wykorzystać urlop wypoczynkowy w tym samym roku, w którym nabył do niego prawo.

Może od razu wykorzystać cały urlop, może też podzielić przysługujące mu wolne dni i wykorzystać je w różnych miesiącach. Ale w takiej sytuacji co najmniej jedna część wypoczynku powinna trwać nieprzerwanie nie krócej niż 14 kolejnych dni kalendarzowych. Wliczają się w to również soboty, niedziele i święta. Pozostałe dni nabytego urlopu może wykorzystać w formie urlopu na żądanie.

Sprawdź: Urlop na żądanie – co trzeba o nim wiedzieć?

Czy niewykorzystany urlop wypoczynkowy przepada?

Z różnych powodów zdarza się, że wykorzystanie urlopu wypoczynkowego w tym roku, w którym pracownik nabył do niego prawo, jest niemożliwe. Urlop ten jednak nie przepada. Pozostałe wolne dni przechodzą na kolejny rok kalendarzowy i od dnia 1 stycznia tego roku określa się je mianem urlopu zaległego. Pracodawca powinien udzielić pracownikowi takiego zaległego urlopu najpóźniej do dnia 30 września. Jeśli tego nie zrobi narusza obowiązujące przepisy a Państwowa Inspekcja Pracy może ukarać go mandatem karnym w wysokości do 2 tys. zł. Może też skierować do sądu rejonowego wniosek o ukaranie grzywną od tysiąca zł do nawet 30 tys. zł.

A co się dzieje w sytuacji, gdy pracownik nie wykorzysta zaległego urlopu do 30 września?

Nadal nie traci do niego prawa, urlop nie przepada ale podlega mechanizmowi przedawnienia. Roszczenia do wypoczynku przedawniają się po upływie trzech lat od 30 września roku kolejnego, za który urlop przysługuje. Po tym czasie pracownik traci prawo do zaległego urlopu. Przykładowo dni wolne za 2024 rok przepadną po 30 września 2028 roku.

Czy za niewykorzystany urlop wypoczynkowy należy się ekwiwalent pieniężny?

Urlop wypoczynkowy, co do zasady, powinien być wykorzystywany w naturze i umożliwić pracownikowi odpoczynek i regenerację sił. Dlatego też w trakcie trwania umowy o pracę pracodawca nie ma możliwości wypłacenia ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystane dni wolne, nawet na wniosek pracownika.

Ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy przysługuje pracownikowi tylko w przypadku rozwiązania lub wygaśnięcia stosunku pracy. Ekwiwalent jest wówczas wypłacany za urlop zaległy jak i ten niewykorzystany w danym roku kalendarzowym.


Zobacz też:

Świadczenie urlopowe i wczasy pod gruszą – komu przysługują? – dodatkowe środki, które możesz uzyskać od pracodawcy na dofinansowanie swojego urlopu.

2024-05-31

Usługi księgowe
BRGS Biuro Rachunkowe Grzegorz Sasin
Warszawa (Praga)