Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy w 2026 roku – kto płaci i ile wynoszą?

Ubezpieczenie chorobowe w ZUS zapewnia ochronę osobom, które z powodu choroby lub wypadku stają się czasowo niezdolne do pracy. W okresie zwolnienia lekarskiego ubezpieczony może otrzymywać świadczenie, które częściowo rekompensuje utracone wynagrodzenie.

W przypadku pracowników trzeba rozróżnić wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę oraz zasiłek chorobowy finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. To, które świadczenie przysługuje w danym momencie, zależy przede wszystkim od długości niezdolności do pracy.

Wynagrodzenie chorobowe a zasiłek chorobowy – czym się różnią?

ZW okresie niezdolności do pracy pracownik może otrzymywać wynagrodzenie chorobowe albo zasiłek chorobowy. Oba świadczenia mają rekompensować utratę zarobków w czasie choroby, ale różnią się źródłem finansowania oraz momentem, od którego przysługują.

Na początku choroby pracownik otrzymuje wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę:

• przez pierwsze 33 dni niezdolności do pracy w danym roku kalendarzowym,
• przez pierwsze 14 dni – jeśli ukończył 50 lat; krótszy limit obowiązuje od roku następującego po roku, w którym pracownik ukończył 50 lat.

Po wykorzystaniu tego limitu pracownik otrzymuje zasiłek chorobowy finansowany z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych:

• od 34. dnia niezdolności do pracy,
• od 15. dnia niezdolności do pracy, w przypadku pracowników objętych 14-dniowym limitem.

Okresów choroby w ciągu roku nie rozpatruje się oddzielnie. Do limitu 33 lub 14 dni sumuje się kolejne okresy niezdolności do pracy przypadające w tym samym roku kalendarzowym, również wtedy, gdy występowały między nimi przerwy.

W przypadku zasiłku chorobowego trzeba rozróżnić źródło finansowania od podmiotu, który dokonuje wypłaty. Zasiłek jest finansowany ze środków FUS, ale nie zawsze przelew otrzymuje się bezpośrednio z ZUS.

Jeżeli płatnik składek zgłasza do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób, to on ustala prawo do zasiłku i wypłaca go swoim ubezpieczonym. Przy liczbie nie większej niż 20 ubezpieczonych świadczenie ustala i wypłaca ZUS.

Przykład: pracownik w wieku 35 lat wykorzystał w styczniu 10 dni zwolnienia lekarskiego, a dwóch miesiącach zachorował ponownie i przebywał na L4 przez 30 dni. Za pierwsze 23 dni drugiej choroby otrzyma jeszcze wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy. Od kolejnego dnia – po wykorzystaniu łącznie 33 dni w danym roku – będzie mu przysługiwał zasiłek chorobowy.

	Wynagrodzenie chorobowe	Zasiłek chorobowy
Kiedy przysługuje pracownikowi?	przez pierwsze 33 dni choroby w roku, a po ukończeniu 50 lat – przez pierwsze 14 dni	od 34. albo odpowiednio od 15. dnia choroby
Kto finansuje świadczenie?	pracodawca z własnych środków	Fundusz Ubezpieczeń Społecznych
Kto wypłaca świadczenie?	pracodawca	ZUS albo pracodawca będący płatnikiem zasiłków
Czy wlicza się do okresu zasiłkowego?	tak	tak

Komu przysługuje wynagrodzenie chorobowe i zasiłek?

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy przysługują jedynie osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym w ZUS. Może ono mieć charakter obowiązkowy albo dobrowolny.

Obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają przede wszystkim pracownicy zatrudnieni na umowę o pracę. Składkę rozlicza za nich pracodawca, dlatego nie muszą dodatkowo zgłaszać się do tego ubezpieczenia.

Dobrowolnie do ubezpieczenia chorobowego mogą natomiast przystąpić m.in.:

• osoby prowadzące działalność gospodarczą i osoby z nimi współpracujące,
• zleceniobiorcy oraz osoby wykonujące umowy agencyjne lub inne umowy o świadczenie usług – jeżeli z danego tytułu podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym,
• osoby wykonujące pracę nakładczą,
• osoby duchowne,
• doktoranci otrzymujący stypendium doktoranckie.

Okres wyczekiwania – od kiedy przysługuje chorobowe?

Nie każdy ma prawo do świadczenia chorobowego od pierwszego dnia ubezpieczenia. Co do zasady prawo to nabywa się dopiero po upływie tzw. okresu wyczekiwania.

Okres wyczekiwania wynosi:

• 30 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – dla osób ubezpieczonych obowiązkowo, przede wszystkim pracowników,
• 90 dni nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego – dla osób ubezpieczonych dobrowolnie, np. przedsiębiorców i zleceniobiorców.

Czy wcześniejsze okresy ubezpieczenia wliczają się do 30 lub 90 dni?

Tak. Nie zawsze okres wyczekiwania trzeba liczyć od początku przy każdej zmianie pracy czy tytułu ubezpieczenia.

Do wymaganego okresu mogą zostać zaliczone wcześniejsze okresy ubezpieczenia chorobowego, jeżeli przerwa pomiędzy nimi:

• nie przekroczyła 30 dni albo
• była spowodowana urlopem wychowawczym,
• urlopem bezpłatnym,
• odbywaniem czynnej służby wojskowej jako żołnierz niezawodowy.

Do okresu wyczekiwania zalicza się również m.in. okres pobierania zasiłku macierzyńskiego przysługującego w czasie ubezpieczenia chorobowego oraz okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników.

Kiedy chorobowe przysługuje bez okresu wyczekiwania?

Przepisy przewidują kilka wyjątków. Prawo do świadczenia od pierwszego dnia ubezpieczenia chorobowego mają m.in.:

• absolwenci szkół i uczelni oraz osoby, które zakończyły kształcenie w szkole doktorskiej, jeżeli zostaną objęte ubezpieczeniem chorobowym lub przystąpią do niego w ciągu 90 dni od ukończenia nauki,
• osoby, których niezdolność do pracy została spowodowana wypadkiem w drodze do pracy lub z pracy,
• osoby objęte obowiązkowym ubezpieczeniem chorobowym, które mają co najmniej 10-letni okres obowiązkowego ubezpieczenia chorobowego,
• posłowie i senatorowie, którzy przystąpili do ubezpieczenia chorobowego w ciągu 90 dni od zakończenia kadencji,
• byli funkcjonariusze Służby Celnej, którzy na zasadach określonych w przepisach stali się pracownikami Krajowej Administracji Skarbowej.

Przykład: pracownik rozpoczyna nową pracę 1 czerwca, ale do 20 maja był zatrudniony u poprzedniego pracodawcy i podlegał ubezpieczeniu chorobowemu. Ponieważ przerwa między okresami ubezpieczenia nie przekroczyła 30 dni, wcześniejsze ubezpieczenie może zostać uwzględnione przy ustalaniu prawa do chorobowego. Nie musi więc automatycznie czekać kolejnych 30 dni.

Jak oblicza się podstawę wynagrodzenia i zasiłku chorobowego?

Wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy oblicza się na podobnych zasadach.

Najpierw ustala się tzw. podstawę wymiaru świadczenia, czyli kwotę, od której będzie liczone chorobowe.

Co do zasady podstawę stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie z 12 miesięcy poprzedzających miesiąc, w którym pracownik zachorował. Jeżeli zatrudnienie trwa krócej niż 12 miesięcy, bierze się pod uwagę wynagrodzenie za pełne miesiące kalendarzowe zatrudnienia.

Przy obliczaniu podstawy uwzględnia się m.in.:

• wynagrodzenie zasadnicze,
• premie, nagrody i dodatki,
• wynagrodzenie za nadgodziny czy pracę w nocy,

o ile od tych składników opłacana jest składka chorobowa i są one pomniejszane za czas niezdolności do pracy.

Nie wlicza się natomiast składników, które pracownik otrzymuje również podczas choroby.

Ustalone w ten sposób wynagrodzenie pomniejsza się następnie o składki na ubezpieczenia społeczne finansowane przez pracownika, czyli łącznie o 13,71%.

Jeżeli w okresie przyjmowanym do obliczeń pracownik miał usprawiedliwione nieobecności, wynagrodzenie z niektórych miesięcy może wymagać uzupełnienia albo dany miesiąc może zostać pominięty.

Po pomniejszeniu wynagrodzenia o składki jest już ustalona miesięczna podstawa, którą następnie dzieli się przez 30, aby otrzymać podstawę za jeden dzień niezdolności do pracy. Dopiero od tej kwoty oblicza się należne 80% lub 100% świadczenia – w zależności od przyczyny niezdolności do pracy.

Przykład: pracownik otrzymuje stałe wynagrodzenie w wysokości 6000 zł brutto miesięcznie. Zakładamy, że jest niezdolny do pracy przez 10 dni i przysługuje mu świadczenie w wysokości 80% podstawy.

Obliczenie wygląda następująco:

Wynagrodzenie pomniejsza się o składki społeczne finansowane przez pracownika – 13,71%:
6000 zł – 13,71% = 5177,40 zł

Miesięczną podstawę dzieli się przez 30 dni:
5177,40 zł ÷ 30 = 172,58 zł
To podstawa świadczenia za jeden dzień niezdolności do pracy.

Przy stawce 80% za jeden dzień choroby przysługuje:
172,58 zł × 80% = 138,06 zł

Jeżeli zwolnienie trwa 10 dni, świadczenie wyniesie:
138,06 zł × 10 dni = 1380,60 zł

W tym przykładzie za 10 dni niezdolności do pracy pracownik otrzyma 1380,60 zł świadczenia chorobowego. Przy ustalaniu liczby dni uwzględnia się wszystkie dni objęte zwolnieniem lekarskim, również soboty, niedziele i święta.

Powyższe zasady dotyczą pracowników. W przypadku przedsiębiorców i innych osób niebędących pracownikami podstawa zasiłku jest ustalana według odrębnych reguł, związanych przede wszystkim z podstawą, od której były opłacane składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Minimalna podstawa świadczeń chorobowych w 2026 roku

Podstawa wynagrodzenia i zasiłku chorobowego pracownika zatrudnionego na pełny etat nie może być niższa od minimalnego wynagrodzenia za pracę pomniejszonego o 13,71%.

Od 1 stycznia 2026 roku minimalne wynagrodzenie za pracę wynosi 4806 zł brutto.

Oznacza to, że w 2026 roku minimalna miesięczna podstawa świadczeń chorobowych dla pracownika zatrudnionego w pełnym wymiarze czasu pracy wynosi:

4806 zł – 13,71% = 4147,10 zł

Jeżeli więc podstawa obliczona na podstawie rzeczywistych zarobków pracownika okaże się niższa, należy ją podwyższyć do obowiązującej kwoty minimalnej.

W przypadku pracownika zatrudnionego na część etatu minimalna podstawa jest odpowiednio proporcjonalna do wymiaru czasu pracy.

Trzeba przy tym pamiętać, że 4147,10 zł nie jest minimalną kwotą, jaką pracownik otrzyma za miesiąc choroby. Jest to jedynie najniższa podstawa, od której oblicza się świadczenie. Wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy wynosi następnie – zależnie od sytuacji – najczęściej 80% albo 100% tej podstawy i jest naliczany za liczbę dni objętych zwolnieniem.

Gwarancja minimalnej podstawy w tej wysokości dotyczy pracowników objętych przepisami o minimalnym wynagrodzeniu. Nie należy jej automatycznie stosować do przedsiębiorców czy innych osób podlegających dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu, dla których zasady ustalania podstawy zasiłku są inne.

Ile wynosi wynagrodzenie chorobowe i zasiłek chorobowy?

Wysokość wynagrodzenia chorobowego i zasiłku chorobowego zależy od przyczyny niezdolności do pracy. Co do zasady świadczenie wynosi 80% podstawy wymiaru.

100% podstawy wymiaru przysługuje, gdy niezdolność do pracy:

• przypada w okresie ciąży,
• powstała wskutek wypadku w drodze do pracy lub z pracy,
• jest związana z poddaniem się badaniom przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów albo zabiegowi ich pobrania.

Od 2022 roku także za okres pobytu w szpitalu zasiłek chorobowy wynosi co do zasady 80% podstawy wymiaru.

Jeżeli niezdolność do pracy jest skutkiem wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, świadczenie jest wypłacane z ubezpieczenia wypadkowego i wynosi co do zasady 100% podstawy wymiaru.

Jak długo można pobierać chorobowe?

Zasiłek chorobowy przysługuje przez okres niezdolności do pracy, jednak nie dłużej niż przez tzw. okres zasiłkowy. Wynosi on maksymalnie:

• 182 dni – w większości przypadków,
• 270 dni – jeżeli niezdolność do pracy jest spowodowana gruźlicą albo przypada w okresie ciąży.

Do tego limitu wlicza się zarówno dni, za które pracownik otrzymywał wynagrodzenie chorobowe od pracodawcy, jak i dni pobierania zasiłku chorobowego. Oznacza to, że 182 dni nie zaczyna się liczyć dopiero od momentu przejścia na zasiłek z ZUS.

Do jednego okresu zasiłkowego wlicza się:

• okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy,
• wcześniejsze okresy choroby, jeżeli przerwa między nimi nie przekroczyła 60 dni – niezależnie od tego, czy przyczyna kolejnej niezdolności była taka sama.

Jeżeli przerwa między okresami choroby trwała dłużej niż 60 dni, co do zasady rozpoczyna się nowy okres zasiłkowy.

Po wykorzystaniu pełnego okresu zasiłkowego osoba, która nadal jest niezdolna do pracy, ale dalsze leczenie lub rehabilitacja rokują odzyskanie zdolności do pracy, może ubiegać się o świadczenie rehabilitacyjne.

Zasiłek chorobowy po ustaniu zatrudnienia – czy nadal przysługuje?

W określonych sytuacjach zasiłek chorobowy może być wypłacany także po zakończeniu zatrudnienia. Dotyczy to przede wszystkim osoby, która stała się niezdolna do pracy jeszcze w czasie trwania ubezpieczenia, a choroba trwa nieprzerwanie po jego ustaniu.

Prawo do zasiłku może powstać również wtedy, gdy choroba rozpoczęła się już po zakończeniu zatrudnienia. W takim przypadku niezdolność do pracy musi:

• trwać bez przerwy co najmniej 30 dni,
• powstać nie później niż w ciągu 14 dni od ustania ubezpieczenia,
• albo – w przypadku określonych chorób zakaźnych lub innych chorób oznaczonych kodem „E” – nie później niż w ciągu 3 miesięcy.

Zasiłek za okres po ustaniu ubezpieczenia przysługuje co do zasady maksymalnie przez 91 dni. Ograniczenie to nie dotyczy:

• kobiet w ciąży,
• osób, które zapadły na gruźlicę,
• osób, u których niezdolności do pracy powstały wskutek poddania się niezbędnym badaniom lekarskim przewidzianym dla kandydatów na dawców komórek, tkanek i narządów oraz zabiegowi pobrania komórek, tkanek i narządów.

Zasiłek należny po ustaniu zatrudnienia wypłaca ZUS, niezależnie od tego, kto wypłacał świadczenie w czasie trwania zatrudnienia.

Świadczenie po zakończeniu zatrudnienia nie przysługuje osobie, która:

• ma prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy,
• podjęła lub kontynuuje działalność zarobkową dającą tytuł do ubezpieczenia chorobowego,
• ma prawo do zasiłku dla bezrobotnych albo świadczenia przedemerytalnego,
• nie nabyła wcześniej prawa do zasiłku z powodu niespełnienia okresu wyczekiwania.

Jak otrzymać zasiłek chorobowy z ZUS?

Świadczenie chorobowe otrzymuje się na podstawie zwolnienia lekarskiego wystawionego w formie dokumentu elektronicznego (e–ZLA). Widoczny on jest na profilu PUE ZUS pracodawcy, który przesyła formularz do ZUS. Osoby, które są zatrudnione na umowę o pracę nie muszą więc składać samodzielnie wniosków o zasiłek choroby.

Przy pierwszym zwolnieniu pracodawca składa do ZUS:

• Z-3 – w przypadku pracownika,
• Z-3a – m.in. w przypadku zleceniobiorcy lub innej osoby ubezpieczonej, która nie jest pracownikiem.

Przedsiębiorca, który chce otrzymać zasiłek chorobowy, musi sam wystąpić do ZUS o jego wypłatę. Może złożyć:

• Z-3b – zaświadczenie płatnika składek albo
• ZAS-53 – wniosek o zasiłek chorobowy.

Samo e-ZLA nie jest w jego przypadku wystarczające do uruchomienia wypłaty.

Dokumenty można przesłać elektronicznie przez eZUS. Aktualny formularz ZAS-53 obowiązuje od 13 kwietnia 2026 roku, natomiast formularze Z-3 i Z-3a zostały zaktualizowane 2 marca 2026 roku.

Jeżeli zasiłek ma być wypłacany po ustaniu zatrudnienia lub innego tytułu ubezpieczenia, do pierwszego wniosku należy dodatkowo dołączyć oświadczenie Z-10.

Kontrola L4 w 2026 roku – kiedy można stracić prawo do zasiłku?

Od 13 kwietnia 2026 roku obowiązują zmienione przepisy dotyczące kontroli prawidłowego wykorzystywania zwolnień lekarskich. Nowelizacja doprecyzowała przede wszystkim sytuacje, w których ubezpieczony może stracić prawo do świadczenia.

Prawo do wynagrodzenia chorobowego lub zasiłku można stracić za cały okres objęty danym zwolnieniem, jeżeli podczas L4 ubezpieczony:

• wykonuje pracę zarobkową lub
• podejmuje aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Nowe przepisy dokładniej określają oba pojęcia.

Pracą zarobkową jest co do zasady każda czynność o charakterze zarobkowym, niezależnie od podstawy prawnej jej wykonywania. Wyjątkiem mogą być czynności incydentalne, których podjęcia wymagają istotne okoliczności. Taką okolicznością nie może być jednak samo polecenie pracodawcy.

Za aktywność niezgodną z celem L4 uznaje się natomiast działania, które utrudniają lub wydłużają leczenie albo rekonwalescencję. Nie oznacza to zakazu wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego. Każdy przypadek powinien być oceniany z uwzględnieniem jego konkretnych okoliczności.

Kontrolę może przeprowadzić ZUS, a w określonych przypadkach także pracodawca. Każdy pracodawca może kontrolować prawidłowość wykorzystywania zwolnienia, za które wypłaca wynagrodzenie chorobowe. Pracodawca zgłaszający do ubezpieczenia chorobowego powyżej 20 osób może również kontrolować zwolnienia, za które wypłaca zasiłki.

Kiedy wynagrodzenie lub zasiłek chorobowy nie przysługują?

Samo posiadanie zwolnienia lekarskiego nie zawsze oznacza prawo do świadczenia. Wynagrodzenie chorobowe lub zasiłek mogą nie przysługiwać m.in. wtedy, gdy:

• ubezpieczony nie spełnił jeszcze wymaganego okresu wyczekiwania i nie dotyczy go żaden z ustawowych wyjątków,
• niezdolność do pracy przypada podczas urlopu bezpłatnego, wychowawczego lub opiekuńczego,
• niezdolność została spowodowana umyślnym przestępstwem lub wykroczeniem, stwierdzonym prawomocnym wyrokiem sądu,
• niezdolność do pracy została spowodowana nadużyciem alkoholu – w takim przypadku świadczenie nie przysługuje za pierwszych 5 dni,
• zwolnienie lekarskie zostało sfałszowane,
• podczas L4 ubezpieczony wykonywał pracę zarobkową albo podejmował aktywność niezgodną z celem zwolnienia.

Prawo do świadczenia może zostać również skrócone w wyniku kontroli prawidłowości orzekania o czasowej niezdolności do pracy. Jeżeli lekarz orzecznik ZUS ustali wcześniejszą datę odzyskania zdolności do pracy, za okres po tej dacie zasiłek nie przysługuje.

Ubezpieczony może również stracić prawo do zasiłku od dnia następującego po wyznaczonym terminie badania, jeżeli uniemożliwi przeprowadzenie badania przez lekarza orzecznika ZUS albo nie dostarczy wymaganej dokumentacji medycznej w wyznaczonym terminie.

Zasiłek chorobowy –­ najczęściej zadawane pytania

Czy 33 dni wynagrodzenia chorobowego liczy się od nowa od 1 stycznia?

Co do zasady tak. Limit 33 dni – albo 14 dni w przypadku pracowników objętych krótszym limitem – dotyczy roku kalendarzowego. Wyjątek występuje, gdy 31 grudnia pracownik pobiera już zasiłek chorobowy i jego niezdolność do pracy trwa nieprzerwanie w nowym roku. Wówczas nadal otrzymuje zasiłek. Jeżeli natomiast 31 grudnia pobiera wynagrodzenie chorobowe, od 1 stycznia rozpoczyna się nowy limit 33 lub 14 dni.

Czy zmiana pracodawcy powoduje, że limit 33 dni chorobowego liczy się od początku?

Nie. Zmiana pracodawcy w trakcie roku nie powoduje wyzerowania limitu. Do 33 lub 14 dni wlicza się również okresy, za które pracownik otrzymał wynagrodzenie chorobowe u poprzedniego pracodawcy w tym samym roku kalendarzowym.

Czy zasiłek chorobowy przysługuje osobie pracującej na umowie zlecenia?

Tak, ale nie automatycznie. Zleceniobiorca może zostać objęty dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, jeżeli z tytułu umowy zlecenia podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Prawo do zasiłku powstaje co do zasady po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego.

Czy zasiłek chorobowy jest wypłacany także za soboty, niedziele i święta?

Tak. Zasiłek przysługuje za każdy dzień orzeczonej niezdolności do pracy, a więc również za soboty, niedziele, święta i inne dni wolne od pracy.

Czy ZUS może odmówić wypłaty zasiłku mimo wystawionego e-ZLA?

Tak. e-ZLA potwierdza czasową niezdolność do pracy, ale samo jego wystawienie nie przesądza jeszcze o prawie do zasiłku. Ubezpieczony musi m.in. spełnić warunki dotyczące ubezpieczenia i okresu wyczekiwania oraz dostarczyć wymagane dokumenty. Prawo do świadczenia może zostać również utracone np. w wyniku kontroli wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z jego celem.

Czy podczas L4 można wyjechać z miejsca zamieszkania?

Sam wyjazd nie oznacza automatycznie utraty prawa do świadczenia. W czasie L4 nie można jednak podejmować aktywności, która utrudnia lub wydłuża leczenie albo rekonwalescencję. Od 13 kwietnia 2026 roku przepisy wprost definiują taką aktywność jako jedną z przesłanek utraty prawa do zasiłku. Jeżeli podczas zwolnienia zmieni się adres pobytu wskazany w e-ZLA, trzeba poinformować o tym płatnika składek oraz ZUS w ciągu 3 dni.

2026-09-22

Usługi księgowe
BRGS Biuro Rachunkowe Grzegorz Sasin
Warszawa (Praga)